หลักธรรมที่เกี่ยวกับสมุทัย
สมุทัย (หลักธรรมที่ควรละ) ประกอบด้วย
1.หลักกรรม (นิยาม)
2.วิตก
3.กรรมนิยาม (กรรม / มิจฉาวนิชชา/ ธรรมนิยาม/ ปฏิจสมุปปบาท)
4.นิวรณ์
5.อุปาทาน
หลักกรรม
กรรมหมายถึง การกระทำทางกาย วาจา ใจ ที่ประกอบด้วยเจตนา ใน 2 ลักษณะคือ
• กุศลกรรม เป็นกรรมดี ได้แก่ ไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง
• อกุศลกรรม หรือกรรมชั่ว ได้แก่ โลภ โกรธ หลง
นิยาม 5
หมายถึงกฎของธรรมชาติ 5 ประการ
• อุตุนิยาม (สภาพอากาศ)
• พีชนิยาม (การสืบพันธุ์)
• จิตตนิยาม
• กรรมนิยาม (การทำดีชั่ว)
• ธรรมนิยาม (ความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆตามเหตุและผล)
วิตก 3
คือความนึกคิด หรือดำริที่ประกอบด้วยกุศลวิตก และอกุศลวิตก
1. กุศลวิตก คือ ความนึกคิดที่ดีงาม ประกอบด้วย
• เนกขัมมวิตก คือ ความนึกคิดทางเสียสละจากกาม โลภะ ความอยาก
• อพยาบาทวิตก คือ ความนึกคิดที่เมตตา ไม่พยาบาท
• อวิหิงสาวิตก คือ ความนึกคิดกรุณา ไม่เบียดเบียน
#กุศลวิตกเป็นส่วนหนึ่งของสัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ)#
2.อกุศลวิตก คือความนึกคิดในสิ่งที่ไม่ดี
• กามวิตก คือ ความนึกคิดในกาม อยากได้
• พยาบาทวิตก คือ ความนึกคิดมุ่งร้าย ขัดเคือง
• วิหิงสาวิตก คือ ความนึกคิดเบียดเบียน ทำให้เกิดความเดือดร้อน
กรรมนิยาม
หมายถึงผลของการกระทำ หรือกฎแห่งกรรม
กรรม 12
กรรมที่ให้ผลตามการเวลา
1. ทิฏฐธรรมเวทนียกรรม หมายถึง กรรมที่ให้ผลในปัจจุบัน คือในภพนี้
2. อุปปัชชเวทนียกรรม หมายถึง กรรมที่ให้ผลในภพหน้า
3. อปราปริเวทนียกรรม หมายถึง กรรมที่ให้ผลในภพต่อๆไป
4. อโหสิกรรม หมายถึง กรรมเลิกให้ผล ไม่มีผลอีก
กรรมที่ให้ผลตามโดยกิจ /ให้ผลตามหน้าที่แบ่งปัน
5. กรรมที่เป็นตัวน าไปเกิด (ตระกูลดี / จน /รวย)
6. อุปัตถมภกรรม เป็นกรรมสนับสนุน (จนแต่สามารถยกระดับได้ดี)
7. อุปปิฬกกรรม กรรมบีบคั้น /เบียดบัง ให้ตกต่ าลง แย่ลง
8. อุปฆาตกรรม กรรมตัดรอนที่มีอ านาจมาก (ให้ดีขึ้นหรือแย่ลง)
กรรมที่ให้ผลตามความหนักเบา
9. ครุกรรม เป็นกรรมหนักที่ให้ผลแรง
10. หหุลกรรม(อาจิณณกรรม) เป็นกรรมสะสม
11. อาสันนกรรม เป็นกรรมเมื่อใกล้ตาย
12. กตัตตากรรม เป็นกรรมเล็กน้อย
มิชฉาวณิชชา 5
คือ การค้าขายที่ผิดหรือไม่ชอบธรรม ดังนี้
• สัตถวนิชชา คือ การขายอาวุธ
• สัตตวนิชชา คือ การค้าขายมนุษย์
• มังสวณิชชา คือ ขายเนื้อสัตว์
• มัชชวณิชชา คือ การขายน้ าเมาและสารเสพติด
• วิสวณิชชา คือ ขายยาพิษ
ธรรมนิยาม
ความแน่นอนตามธรรมชาติ 5 ประการ
• พีชนิยาม คือ ความแน่นอนการสืบพันธุ์/พันธุกรรม
• อุตุนิยาม คือ ความแน่นอนของฤดูกาล/ธรรมชาติ
• กรรมนิยาม คือ ความแน่นอนของการกระท า/พฤติกรรม
• ธรรมนิยาม คือ ความสัมพันธ์ที่เป็นเหตุและผล
• จิตนิยาม คือความแน่นอนของจิตที่มีผลต่อพฤติกรรม
ปฏิจสมุปปบาท
เป็นหลักธรรมที่แสดงถึง อเทวนิยม
หลักกำเนิดและเป็นไปตามกฎธรรมชาติ ที่เกี่ยวเนื่องสอดคล้อง อาศัยซึ่งกันและกัน 12 ประการ
1. อวิชชา = ไม่รู้จริง
2. สังขาร = ปรุงแต่ง
3. วิญญาณ = การรับรู้อารมณ์ต่างๆ
4. นามรูป = ขันธ์ 5 ( รูป วิญญาณ เวทนา สัญญา สังขาร )
5. สฬายตนะ = อายตนะภายนอก ภายใน
6. ผัสสะ = การสัมผัส ถูกต้อง
7. เวทนา = เสวยอารมณ์
8. ตัณหา = ความอยาก
9. อุปทาน = ยึดมั่น
10. ภพ = ความมี เป็น
11. ชาติ = การเกิด
12. ชรา มรณะ = ความแก่ ตาย
นิวรณ์
หมายถึง สิ่งที่ทำให้จิตของคนไม่บรรลุความดี ความสำเร็จหรือกิเลส
กามฉันท์ คือ ความใคร่ในกาม (รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส) เป็นกิเลส ฝ่ายโลภะ
พยาบาท คือ อาฆาตผู้ใจเจ็บ มุ่งปองร้าย เป็นกิเลสฝายโทสะ
ถีนมิทธะ คือ สภาพจิตหดหู่ ง่วง ซึม
อุทธัจจกุกกุจจะ คือ ความคิดฟุ้งซ่าน คิดสับสน
วิจิกิจฉา คือ ความลังเล สงสัย ไม่แน่ใจ
อุปาทาน
การยึดมั่นในขันธ์ 5 (ร่างกายและจิตใจ) เป็นการยึดมั่นในชตัวตน ของตนในเรื่องดังนี้
กามปาทาน (กามวัตถุ /รูป รส กลิ่น เสียง)
ทิฏฐปาทาน (ความคิดเห็นของตน)
สีลัพพัตตปาทาน (ยึดในศีลวัตรที่งมงาย)
อัตตวาปาทาน (ความเป็นตัวเองทั้งทรัพย์สิน /ยศ)
จัดทำโดย
นาย ธีราดา อิมามี
ขอบคุณข้อมูลจาก
คุณครู ใกล้รุ่ง จันทร์ศรี คุณครูประจำวิชาสังคม โรงเรียนมัธยมวัดหนองจอก
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น